tinh sai
Định nghĩa
- Danh từ (chuyên ngành Thiên văn học):
- Tinh sai là hiện tượng vị trí biểu kiến của một thiên thể (như sao, hành tinh) bị lệch đi so với vị trí thực của nó, do vận tốc hữu hạn của ánh sáng kết hợp với chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời. Nói cách khác, "tinh sai" chỉ độ lệch góc nhìn của ánh sáng từ thiên thể khi đến mắt người quan sát trên Trái Đất đang di chuyển.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Tinh sai là một trong những yếu tố cần được hiệu chỉnh khi đo đạc tọa độ sao. (Tinh sai là yếu tố phải điều chỉnh khi xác định vị trí chính xác của các ngôi sao.)
- Nhờ tính toán tinh sai, các nhà thiên văn có thể xác định vị trí thực của thiên thể. (Nhờ tính đến độ lệch góc nhìn, các nhà thiên văn mới tìm được vị trí đúng của thiên thể.)
Các cách sử dụng nâng cao
"tinh sai hàng năm": độ lệch góc nhìn thay đổi theo chu kỳ một năm do chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời.
- Tinh sai hàng năm khiến vị trí sao vẽ thành một hình elip nhỏ trên bầu trời. (Độ lệch góc nhìn theo năm làm cho vị trí sao dao động thành hình elip nhỏ.)
"hiệu chỉnh tinh sai": quá trình điều chỉnh số liệu quan sát để loại bỏ ảnh hưởng của tinh sai.
- Trước khi lập bản đồ sao, các nhà khoa học phải thực hiện hiệu chỉnh tinh sai. (Trước khi tạo bản đồ sao, phải loại bỏ ảnh hưởng của độ lệch góc nhìn.)
Biến thể và từ gần giống
Tinh (danh từ): sao, thiên thể (thường dùng trong văn chương cổ hoặc thiên văn).
- Tinh tú lấp lánh trên bầu trời. (Các ngôi sao sáng lấp lánh trên trời.)
Quang sai (danh từ): hiện tượng sai lệch trong quang học do thấu kính hoặc gương, khác với tinh sai trong thiên văn.
- Quang sai làm méo hình ảnh qua kính thiên văn. (Sai lệch quang học làm biến dạng ảnh qua kính.)
Từ đồng nghĩa
- Sai lệch quang học: sự khác biệt giữa vị trí biểu kiến và vị trí thực do tính chất ánh sáng.
- Hiệu ứng tinh sai: tên gọi khác của hiện tượng tinh sai trong thiên văn học.
Thành ngữ liên quan
- Tinh sai vận tốc ánh sáng: một cách gọi khác của tinh sai, nhấn mạnh nguyên nhân do vận tốc hữu hạn của ánh sáng.
- Tinh sai vận tốc ánh sáng được phát hiện bởi James Bradley vào năm 1728. (Hiệu ứng lệch góc do vận tốc ánh sáng được Bradley tìm ra năm 1728.)